Қанқұйлы жылан туралы миф
Alfa Romeo-ның эмблемасында жан түршіктірер құбыжық қалай пайда болған?
Alfa Romeo эмблемасы/Getty Images
Италиялық ақсүйектер қолға үйреткен жалмауыз жыландар туралы
Атақты италиялық Alfa Romeo автомобиль маркасының эмблемасы жаңа этика өріс жайған кезеңде триггер1
Alfa Romeo эмблемасының эволюциясы/Alfa Romeo Automobiles S.p.A.
1910 жылы аталған эмблема таңдалғанда, бұл — қалыпты дүние ретінде қабылданғаны анық. Миландық компания Милан қаласының туындағы крест бейнесі мен Милан герцогтығының туын (сөз болып отырған жыланды) біріктірген. Ал герцогтықтың туындағы баланы жұтып жатқан кесіртке, мемлекеттің алғашқы қожайындары саналатын Висконти (1277–1447 жж. Милан билеушілері) әулетінің туынан алынған және бұл геральдикада Biscione (латынның bestia — жыртқыш) ретінде белгілі бейне. Кейінірек Висконти үйінің тікелей тұқымы үзілген соң, жыланды герцогтықпен бірге әулеттің күйеу баласы саналатын Франческо Сфорц иемденіп алған. Аталған бейне миландық Сфорцтың эмблемасына осылайша енген болатын.
Висконтилердің туындағы қанқұйлы жыланның пайда болуына қатысты әртүрлі дереккөзден келіп жеткен бірнеше миф сақталған.
Висконти елтаңбасы. Монца корольдік вилласы. 18 ғасыр/Shutterstock
Бірінші миф. Павийдің билеушісі Бонифаций Милан герцогының қызы Бьянкаға үйленеді. Бонифаций сарациндермен шайқасып жатқанда, оның ұлын үлкен жылан ұрлап кетіп, жұтып қояды. Соғыстан қайтып оралған Бонифаций жыланның ізін аңдып, оны өлтіріп, ішінен алып шыққан баласы ғажайып жолмен тірі қалады.
Осы бір халық ішінде кең тараған сюжетке, бертіндегі көзі ашық жұрт күмәнмен қараған тәрізді. Сондықтан ескі геральдикалық анықтамалықтарда өзгеше баян жазылған. Аңыз бойынша, 1137 жылы Оттон Висконти кресшілер жорығында, қалқанында мазақ ретінде христиан баланы жұтып жатқан жылан бейнеленген бір сарацин жауынгерімен шайқасады. Ақырында Висконти сарацинді өлтіріп, қалқанын тартып алып, жыланды жарқын жеңісінің естелігі ретінде өз туына орналастырады.
1469 жылғы "Сфералар туралы" кодексінен алынған Висконти (оң жақта) және Сфорца (сол жақта) елтаңбалары/Wikimedia Commons
Осы тұста аталған нұсқа, алғашқы баяннан да нанымсыз естілетінін мойындаған жөн. Теориялық тұрғыдан орта ғасырдағы жайлы климат орнаған уақытта қандай да бір есі ауысқан питон Миланға дейін жетіп, жұрт күрекпен (немесе семсермен) ұрып өлтіргенше бір баланы ұстап алып, жұтуға ұмтылуы бек-мүмкін. Бірақ еуропалықтар сарациндер деп атаған араб бәдеуилер, мұсылмандар үшін адам немесе жануарды бейнелеуге тиым салынғандықтан, қалқандарына ешқандай да туды жапсырмағаны анық.
Сондықтан аталған бейненің шығу тарихына қатысты француз тарихшысы Мишель Пастуроның «Символическая история европейского средневековья»i
«Бастапқы кезде Висконтилер тоскандық кішігірім Ангьяриi
Лаокоон және оның ұлдары. Б.з.д. 1 ғасырдың екінші жартысы/Wikimedia Commons
Жалпы алғанда, жылан бейнесі жақсы дүниенің жаршысы емес. Айталық, Библияда ібіліс Хауаны жылан бейнесінде келіп азғырады. Бірақ бұл жалғыз ғана интерпретация емес. Жылан жұтып жатқан бала — көнеден бері келе жатқан крито-микендік және тіптен үндіеуропалық символдың бірі. Бұл символы үлкен жылан болған табиғат құдай-анаға табынған көне неолиттік культтардан тамыр тартады. Аталған бейне Гераклдың,2
НЕ ОҚУҒА БОЛАДЫ?
Мишель Пастуро, «Символическая история европейского средневековья». Симпозиум, 2019